ДИПЛОМАТ

TÜRKİYE İLE RUSYA FEDERASYONU TİCARİ VE EKONOMİK İLİŞKİLERİ

T.C Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen

Rusya, Türkiye'nin en önemli iş ve ticaret ortaklarından birisidir. Türkiye ile Rusya arasındaki ticaret hacmi 2004 yılında 10,8 milyar dolara ulaşmıştır. 2004 yılında Rusya'ya 1,8 milyar dolar tutarında ihracat yapılırken, bu ülkeden 9,0 milyar dolar tutarında ithalat yapılmıştır. 2004 yılı verilerine göre, Rusya ithalatımızda ikinci sırada yer alırken, ihracatımızda sekizinci sıradadır. 2005 yılının ilk yarısındaki veriler incelendiğinde, yıl sonunda ticaret hacminin 15 milyar dolar seviyesine ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Rusya Federasyonu, Türk müteahhitlik firmalarının en önemli pazarları arasında yer almaktadır. Halihazırda 144 Türk firması bu ülkede müteahhitlik faaliyetinde bulunmaktadır, Türk firmalarınca bugüne kadar üstlenilen 653 projenin toplam tutan 14,3 milyar dolara ulaşmıştır Türk firmalarının Rusya'da gerçekleştirdikleri yatırımlarının tutarı 2 milyar dolan aşmıştır. B"U ülkede, ENKA, MIGROS, VESTEL, ŞİŞECAM, Anadolu Endüstri Holding (Efes) gibi firmalarımızın gerçekleştirdiği önemli yatırımlar mevcuttur. Çok sayıdaki firmamız da Rusya'da yatırım yapmak üzere girişimlerini sürdürmektedir.
Halen yıllık 1 milyar dolar civarında olan müteahhitlik hizmetleri, 1,5 milyar dolarlık turizm gelirleri, ulaştırma ve yatırımlar gibi sektörleri dahil ettiğinizde ise iki ülke arasındaki iş hacminin 2004 yılı sonu itibariyle 15 milyar dolara yükseldiği görülmektedir.
Rusya, sadece Türkiye'nin önemli bir ihracat pazarı değil, aynı zamanda., Türk sanayisinin vazgeçemeyeceği önemli bir hammadde ve ara mal kaynağıdır. Bugün doğal gazs demir,çelik, alüminyum, kömür gibi bir çok hammadde onemli ölçüde Rusya'dan temin edilmektedir.
Ayrıca, Rusya ile ilişkilerimizin bu seviyelere ulaşmasının ardındaki en önemli unsurlardan birisi, enerji ve özellikle doğal gaz alanında kurulan işbirliğidir.
Gerçekten des kamuoyu tarafından yakından bilinen konulardan birisi Rusya'dan yapılan doğal gaz alımlarıdır. 1984 yılında imzalanmış olan Doğal Gaz Anlaşmasının ardından 1987 yılında başlamış olan doğal gaz alımları çerçevesinde kurulan ve doğal gaz karşılığında yapılan ödemelerin Türkiye'den mal ve hizmet alımında kullanılmasına yönelik off set mekanizması ihracatçı ve müteahhitlik firmalarımızın Rusya pazarını tanımasına ve yerleşmesine önayak olmuştur.
Doğal gaz alanındaki ilişkilerimiz 1997 yılında Mavi Akım projesinin başlatılması ile yeni bir çehre kazanmıştır. Halen, 20 milyar metreküp civarında olan Rusya'dan doğal gaz aiımları, Mavi Akım boru hattının 17 Kasım'da resmen açılmasının ardından, tam kapasite devreye girmesi ile birlikte 30 milyar metreküpe ulaşacaktır.
Karadeniz:in altında, yaklaşık 2100 metre derinlikte, dünyanın sayılı mühendislik projelerinden birisi olan Mavi Akını aynı zamanda, iki ülke arasında giderek güçlenen ilişkilerin temel unsurlarından birisi haline gelmiştir. Doğal gaz alımları ile başlayan ilişkiler bugün, Mavi Akım' in güneye doğru uzatılarak, Türkiye'nin güneyindeki ülkelere doğal gaz sevk edilmesi gibi projeler gündemdedir. Böylece, Türkiye kuzey-güney yönünde de enerji koridorlarının geçiş noktasına yerleşecektir.
Diğer taraftarı, Rusya ekonomisinde de çarpıcı gelişmeler kaydedilmiştir_ 2001 yılından bu yana, Rusya'nın GSYİH iki katına çıktı ve yaklaşık 500 milyar dolara ulaşmıştır, 7 yıldır istikrarlı büyüyor, 2001 yılında 28 milyar dolar olan Merkez Bankası rezervleri bugün yaklaşık 150 milyar dolardır. Dünyada en fazla rezerve sahip 6. ülke konumuna yükselmiştir. 2005 yılında ticaret hacminin 300 milyar dolan aşacağı tahmin edilmektedir. Bu yıl ticaret fazlasının ise 120 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.
 Putin, 2004 sonu itibariyle 500 milyara dolara ulaşan Rusya'nın GSYİH'sının 2010 yılına kadar iki katına çıkarılmasını, enflasyonun %3'c düşürülmesini, %40'ı hammaddeye dayalı ekonomik yapının çeşitlendirilmesini hedef olarak göstermiştir. Bu yıllık ortalama en az %7 oranında bir büyüme anlamına gelmektedir.
2005 yılı GSYİH büyüme hedefi %5,8, sanayi Üretimi büyüme hedefi %4,6, enflasyon hedefi ise %8,5 olarak revize edilmiştir. Bağımsız kurumlar büyüme tahmini %5-5,5 arasında hesaplamaktadır.
 Görüldüğü üzere, Rusya ekonomisi son birkaç yıldır oldukça çarpıcı bir gelişme sağlamıştır.
Rüsya'daki bu büyüme sürecinin Türk ekonomisinin de istikrara kavuştuğu ve sürdürülebilir ekonomik büyüme yönünde hızla ilerlediği bir dönem ile örtüşmesi sayesinde, iş hacmi son dönemlerdeki en hızlı büyüme süreçlerinden birisi ortaya çıkmıştır.
Bu süreçten en iyi şekilde yararlanmak için 2004 yılından bu yana girişimlerimiz sürmektedir, 2004-2005 yılları Türk-Rus ilişkileri açısından son derece verimli geçmiştir. Gerek KEK Toplantısı gerek Putin'in ziyareti bu gerçeğin bir kez daha en üst düzeyde teyid edilmesini sağlamıştır. Sayın Putin'in ziyareti Türk-Rus ilişkileri açısından önemli bir dönüm noktası olmuştur. İlişkilerimizin "ortaklık" seviyesine yükseltilmesi kararlılığının her iki ülke yetkililerince teyid edilmesi, geleceğin daha da parlak olacağını göstermektedir.
29-30 Kasım 2004 tarihlerinde Moskova'da yapılan KEK VI. Dönem Toplantısında, Rusya ile ticaretimizi daha dengeli bir yapıya kavuşturarak, önümüzdeki üç yılda 25 milyar dolar düzeyine, toplam iş hacmimizi ise yıllık 30 milyar dolar seviyelerine çıkarmak hedef olarak belirlenmiş ve bu hedefe ulaşılmasını sağlayacak projeler değerlendirilmiştir.
KEK Toplantısı, 2004 yılında Rusya ile ilişkilerimiz açısından uzun süredir gündemde olan ve özellikle fırmalarımız açısından önemli sonuçlar doğurabilecek bazı girişimlerin de başlangıç noktası olmuştur.
Sayın Putin'in 2004 yılı Aralık ayı başındaki ziyareti vesilesiyle, Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerin "çok boyutlu ortaklık" seviyesine yükseltilmesi kararlılığı her iki ülke yetkililerince teyid edilmiştir.
2004 yılında gerek KEK Toplantısı gerek Putin'in ziyareti sırasındaki temaslarda gündeme getirdiğimiz program, proje ve önerilere Rus tarafının son derece olumlu yaklaştığı ve bunların gerçekleştirilmesine yönelik taahhütlerde bulunduğu gözlemlenmiştir.
2005 yılında Rusya ile ticari ve ekonomik ilişkilerimizde, ortaya koyduğumuz hedef birliğinin hayata geçirilmesi için harekete geçilmiştir. 2006-2007 dönemi yukarıda özetlediğimiz projelerin hayata geçirildiği bir donem olacaktır.
Böylece, 2007 yılında 25 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefini tıtturacağımıza inanıyoruz. Ancak, hedefimiz sadece ticaret ile sınırlı değildir, 1990'lı yılların başında olduğu gibi, Türk firmalarını, enerji dışındaki sektörlerde Rusya'da en fazla yatırımı olan ilk beş ülke arasında görmek, Türk bankalarının Moskova dışındaki şehirlere açılmasını ve Türk müteahhitlerinin Rusya'nın her yannında iş yapmasını sağlamak en önemli hedeflerimiz arasındadır.
Karma Ekonomik Komisyon Toplantısında belirlenmiş olan yıllık 25 milyar dolarlık hedefi gerçekleştirmek için 2005 yılı içinde aşağıdaki çalışmaların yürütülmesi planlanmaktadır:
- İki ülke arasında, uluslararası yükümlülükleri de dikkate alarak, mal ve hizmet ticaretini serbestleştirecek yeni bir anlaşma imzalanması hedeflenmektedir. Böylece, Karadeniz Ekonomik İşbirliği kapsamında bölgede ticaretin kolaylaştırılması için sürdürülen çalışmalar da desteklenmiş olacak ve Türkiye ve Rusya gibi bölgenin iki büyük ülkesinin önceliğinde Karadeniz bir serbest ticaret havzası haline dönüştürülecektir.
- KEK Toplantısını sırasında da gündeme gelen ve görüş birliği sağladığımız hususlardan birisi de, iki ülke ekonomilerinin birbirlerini tamamlayıcı özelliklerinden yararlanarak karşılıklı yatırımların artırılmasıdır. Bu faaliyetleri desteklemek ve KOBİ'leri de Rusya pazarına entegre etmek amacıyla, Rusya'da bir Türk Ticaret ve Yatınm Bölgesi kurulması projesi başlatılmıştır. Bu, 2005-2006 yıllarının en önemli projelerinden birisi olacaktır.
- Rus firmaları da başta turizm, petro-kimya vs enerji sektörleri olmak üzere, Türkiye'de yatırım yapmak üzere arayışlarını sürdürmektedir. 2004 yılının on aylık döneminde Rusya'dan yaklaşık 12 milyar dolar civarında sermaye çıkışı yaşandığı dikkate alındığında, bu tutarın bir kısmının Türkiye'ye yönlendirilmesinin önemi daha iyi anlaşılacaktır. Rus firmalarının, Türkiye'de yatırımlarının artırılmasına yönelik faaliyetler ve programlara da önümüzdeki dönemde ağırlık verilecektir. Bu kapsamda, özellikle 3 milyar dolar tutarında bir yatırım ile Türkiye'de bir LNG terminali kurulması, doğal gaz dağıtım projeleri gibi enerji projelerin yanısıra, turizm sektörü de Rus yatırımcılar açısından ön plana çıkmıştır.
- Önümüzdeki dönemde iki ülkenin gündemine başta petrol boru hatları olmak üzere diğer büyük enerji projeleri de gelecektir. Bu projelerin gerçekleştirilmesi Türkiye'nin bir enerji koridoru olmasını sağlayacaktır.
- Firmalarımızın tanıtım faaliyetlerini destekleyecek bir başka girişim ise, 2004 yılı Aralık ayı içinde Moskova'da başlatılan ve dünya markası olmak yolunda firmalara maddi ve yönetsel katkı sağlayan bir destek programı olan, Turquality projesidir.
- KEK Toplantısı sırasında bavul ticareti konusunda bir çalışma grubu kurulmuştur. Bu grup bavul ticaretinin günün koşullarına uygun olarak normal ticarete dönüştürülmesi için alınacak tedbirleri belirleyecek, Rus tarafının bu ticareti sona erdirmek yönündeki tutumunun yaratacağı sürecin mümkün olduğu kadar az zararla atlatılması için ele alınabilecek tedbirleri değerlendirecektir. Rus tarafı, ayrıca, gümrüklerde uygulanan referans fiyatlarının da Türkiye'deki maliyetleri yansıtacak şekilde belirlenmesini sağlayacak bir mekanizma kurulmasını kabul etmiştir.
Görüldüğü üzere, 1980'li yılların ikinci yarısında doğal gaz alımları ile başlayan ilişkilerimiz, 2000'li yılların ikinci yarısında giderek çeşitlenmiştir. Rusya ile ilişkilerimizi ticaretten turizme, müteahhitlikten bankacılığı kadar geniş bir yelpazeye yayılmıştır. Bu nedenle, ilişkilerimizin çok boyutlu ortaklık olarak yeni vizyonunun hayata geçirilmesi için çalışmalarımız atrırılarak sürdürülecektir.