Экономика

Yeni kanal - uluslararası işbirliğin yeni ufkuları

Son on yıldır Kara Deniz bölgesi uluslararası siyasi ve ticari-ekonomi işbirliği açısından dinamik bir şekilde gelişmektedir. Aynı şey deniz taşımacılığı için geçerlidir. Tuna en büyük gemi geçebilen kanallardan beri ve önemi açısından Avrupa kıtasını aşmaktadır.

Yakın zamana kadar Tuna Nehrin deltasında uluslararası taşımacılıkta Romanya tekelciydi, burada onun uç tane kanalı mevcuttur ve bir tane daha da inşaat aşamasındadır.

Ukrayna kendi cografyasında mevcut olan eski kanalı, bir zamanlar muhtelif sebeplerden kapalı olan, yeterli parayı elde ederek ve onardıktan sonra Romanya rahatsız oldu. Romanya’nın endişesı yersiz değildi. Bu alanda Romanya’nın tekelin kayıbetmesi Ukraynayla dürüst rekabeti yol açmaktadır. Şüphesiz ki Tuna deltasında Romanya’nın tekeli kayıbolması bölgedeki taşımacılık fiyatların düşüşle sonuçlanması kaçınılmazdır. Belli ki hem ukraynalılar hem romanyalılar taşımacılığın kalite ve fiyatlar vasıtasıyla birbirlerine baskı yaratmaya gayret göstereceklerdir, bu da Kara Deniz bölgesindeki ülkeler için büyük çıkaralr sağlayacaktır.

Romanya’ların yapılan müzakaret çerçevesinde öne sürülen en büyük kozlarından beri yeni açılan kanalın bölgede ekolojik faciaların yol açmasıdır. Bu arada ukraynalıların yeni kanalın açma çabası için ve bunun doğrultusuna onlara yönelik yapılan eliştirilere şu denebilir: bu proje hem yerli hem uluslararası uzmanlar tarafından ekspertiz edilerek onaylanmıştır. Ayrıca yapılan ekspertizin yüksek nitelikleri avrupa uzmanların tarafından onaylanmıştır.

Bu arada biliniyor ki Romanya’nın Tuna Nehrinin çevre kirliliği konusunda büyük ‘yatırımlar’ yapmaya gayret göstermiştir. O nehri, ta Çauşesku döneminde kurulan fabrikalarıyla, zehirlemeye devam etmektedir. Romanya’nın ‘gayretiyle’ Tuna’nın yukarı akımının bazı bölgeler çöplüğe dönülmektedir. Nehrin ağızındaki suyun kalitesi o kadar düşük ki bundan daha kötüsü düşünülemez bile.

Aynı zamanda Tuna’nı aşağı akımında ki Ukrayna’ya ait olan bölgele temiz olarak tutulmuştur ayrıca bu bölgeye ‘Tuna Deltası’ adı verilerek özel korumaya altına alınmıştır.

Tuna’nın bu bölgede temiz olması sağdan onunla birleşen küçük ırmaklara borçluyuz. Ukrayna şunu beyan etmektedir: kurulucak olan kanal avrapua ekoloji standartlarına göre yapılacaktır. Burada ırmak yatağın ve kanalın iki ayrı şeyi temsil ettiğini söylememiz lazım.

Kanalın inşaatı ırmak yatağın genişletmesi gerekmektedir (Romanya’nın Sulinskiy ve Georgievskiy kanalları), başka bir deyişle, bu proje doğrultusunda mevcut olan alan değişecek bu da ekolojiyi etkileyecektir. Kanalın inşaat mantığı gemilerin ırmağın yatağınan girmesini sağlamaktır, bu durumda ırmak yatağı doğal olarak gemiler için uygundur. Bütün prosedür deniz dibinin (alüvyon ile dolan, orada ırmak ya da onun deltasının yatağı vasıtasıyla oluşan) derinleştirmesinden ibarettir. Başka deyişle, nehrin sadece ‘deniz barı’ (Sea Bar) değişecek, bu şekilde ‘Tuna Deltası’ bölgesi bir değişikliğe uğramayacaktır. Fakat, görünüşe bakılırsa, romanyalılar yalnız bu bölgenin sorunlarıyla meşgül. Ayrıca ukraynalılar şunu beyan ediyolar: hayata geçirelecek olan projeden elde edilecek olan gelirlerden bir kısmı bölgeye ve ‘Tuna Deltası’na yönelik ekolji programlar ve projeler için ayırılmış vaziyettedir. Böylece yukarıdaki söz ettiğimiz projenin hayata geçirmemesi, kanalın inşaattan daha da büyük tehlikelere yol açmasıdır.

Yeni su kanalı kendi etkinliği ispatlamış durumundadır. Kendiliğinden Hazar-Azak-Kara Deniz bölgelerden iç su yolları izleyerek Avrupaya kadar yeni bir su yolu yaratılmıştır.

Açılış günününden itibaren 2004 ve 2005 yılının sonuna doğru bu yolu 20 ülkelerden mühtelif taşımacı şirketleri kullanılmıştır. Ayrıca şunu belirtmeliyiz ki Türk amatörleri Kara Deniz-Tuna hattında yük taşımacılıkta üçüncü yer almaktadırlar. Yakın gelecek zamanda, eğer kanal başarılı bir şekilde çalışmaya devam ederse, Kara Deniz ülkelerin gemileri sadece Kafkasya, Yakın ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika’ile sınırlı kalmayıp Tuna nehrininden faydalanarak Reyna – Avrupanın en büyük iç anasuyola ulşma imkanına sahib olabileceklerdir.

Robert USTIAN  - ODTU